Groen als preventieve gezondheidszorg

Onze levensstijl is niet gezond; we zitten teveel en bewegen te weinig. Er is een hoge prestatiedruk op het werk en op school. Onze lucht is vervuild en ons eetpatroon is ongezond. Het aantal mensen met een chronische aandoening zoals hart- en vaatziekten, diabetes, depressie- of angststoornissen stijgt jaar op jaar en de zorgkosten rijzen al jarenlang de pan uit. Er bestaat een preventieve maatregel om deze ontwikkeling af te remmen: vitamine G, oftewel, meer groen in onze leefomgeving.

Groen is gezond voor lichaam en geest
Over de positieve effecten van een natuurlijke, groene omgeving bestaat een vracht aan onderzoek in binnen- en buitenland. En overal blijkt: mensen voelen zich gelukkiger temidden van groen. Een groene omgeving werkt rustgevend, vermindert stress en stimuleert het concentratievermogen, zelfs bij mensen met ADHD. Dit is belangrijk in onze samenleving waarin we continu (prestatie)druk ervaren en het aantal mensen met burn-out en psychische klachten structureel toeneemt.

Daarnaast nodigt een groene omgeving uit tot bewegen; een frisse neus halen, een ommetje maken of een rondje hardlopen. Voor kinderen nodigt een groene omgeving uit om buiten te spelen en zorgt het voor uitdagender en gevarieerder spelen, wat goed is voor hun motorische en sociale ontwikkeling. Door die ommetjes en dat spelen ontstaan ook nieuwe ontmoetingen waardoor mensen meer sociale contacten hebben, minder geïsoleerd leven en de sociale samenhang in wijk wordt versterkt.

Er is zelfs aangetoond dat zieke mensen sneller herstellen in een natuurlijke groene omgeving, ook al zien ze dit slechts van achter een raam. Uitzicht vanuit het ziekenhuisbed op een mooie tuin of wuivende boomkruinen scheelt significant in het aantal opnamedagen.

Een goed leefklimaat in de stad
Groen bindt CO2 en fijnstof en zorgt daarmee voor een schonere lucht. Dit is met name belangrijk in stedelijk gebied, waar schone lucht niet vanzelfsprekend is en waar mensen met chronische klachten aan de luchtwegen zoals astma zwaar onder lijden. 

En als er een hittegolf is, dan ben je al helemáál liever in een groene omgeving dan in een woestijn van asfalt en beton. Groen zorgt dan voor warmte- en vochtregulatie zodat de ergste pieken van de hittegolf gedempt worden en het klimaat een stukje aangenamer is. In verhard stedelijk gebied kan dat tot wel tot 9 graden schelen. Op een snikhete dag gaat er in de stad dan toch niks boven in het park zitten in de schaduw van een boom (met een ijsje).

Een goed ontwerp is het halve werk
Mensen zijn onderdeel van de natuur en het is daarom niet verwonderlijk dat wij ons goed voelen in een natuurlijke en groene omgeving. Daarom is het belangrijk om de natuur de bewoonde wereld in te halen. En dan niet alleen hier en daar een grasveld en een paar struikjes schaamgroen, want dan oogt het wel groen maar is er niet het meeste effect op gezondheid en welzijn. Daarvoor is een doordacht groenontwerp nodig, dat een zo groot mogelijke meervoudige waarde creëert voor die specifieke plek en haar bewoners, met de juiste zicht- en looplijnen, straatmeubilair en natuurlijk de beplanting.

Elementen van een goed ontwerp
Een goede groenontwerper zorgt voor een samenhangend geheel aan bomen, struiken, planten, grasveldjes, waterpartijen, bankjes en speelelementen. De ontwerper kiest voor diversiteit aan soorten beplanting, zet soorten bij elkaar die elkaar ondersteunen en houdt rekening met intensiteit van onderhoud. En natuurlijk met het gewenste gebruik door de mensen in de omgeving.

Breng bijvoorbeeld het groen dicht bij woningen in gebieden waar mensen minder makkelijk buiten komen, zodat ze van achter het raam toch kunnen genieten van een groen uitzicht en de activiteiten van vogels. Maak beschutte en beschaduwde plekjes met banken waar mensen kunnen zitten, ontmoeten en genieten. Zorg voor klimbomen en hoekjes waar kinderen kunnen ontdekken, hutten bouwen en spelen.

Ook goed voor dieren
Behalve voor mensen is een samenhangende groene omgeving ook goed voor dieren. Door veel en gevarieerd groen ontstaan er plekken waar vogels, egels, vleermuizen en andere soorten zich thuis voelen. En zij bestrijden weer dieren die we liever niet in de buurt hebben, zoals de eikenprocessierups. Zo dragen ook de dieren in de wijk bij aan onze gezondheid en welzijn en ontstaat een natuurlijke balans waar iedereen, mens en dier, baat bij heeft.

Kosten en baten: groen loont!
Groen aanleggen en onderhouden kost natuurlijk geld. Maar wat blijkt: het levert (veel) meer op dan het kost. Uit onderzoek in o.a. Apeldoorn en Delft blijkt dat investeringen in natuur en water leiden tot anderhalf à twee keer zoveel baten, zelfs als daarbij het onderhoud voor een periode van dertig jaar wordt meegerekend. Doordat mensen zich er bewezen beter door voelen en gezonder door worden, dalen de kosten voor zorg en welzijn.

Andere baten zijn o.a. een hogere OZB-waarde van het vastgoed en besparing op rioolwaterzuivering. Het berekenen van de totale kosten en baten van groen levert verrassende inzichten op. Zo lijkt het op de korte termijn aantrekkelijk om een park te veranderen in een bouwkavel die direct inkomsten oplevert voor de gemeente. De rekentool maakt echter duidelijk dat op de langere termijn het park al met al meer oplevert.

Dit vraagt wel een omslag in het denken van korte naar lange termijn, van sectoraal naar integraal en van kijken naar het bedrag direct onder de streep naar de kosten en baten gedurende de hele levensduur en voor de hele samenleving.

De conclusie is in elk geval: groen in de openbare ruimte is geen kostenpost, maar een verstandige investering in preventieve gezondheidszorg. En omdat de baten deels terecht komen bij bijvoorbeeld zorgverzekeraars en waterschappen, valt te verwachten dat zij in de toekomst vaker zullen mee-investeren in het creëren van een groene en gezonde leefomgeving.

Heeft u vragen over groen voor gezondheid en welzijn?
Met onze specifieke kennis op dit gebied binnen Donker Design adviseren we u hierin graag. Onze oplossingen gaan vaak verder dan de gebruikelijke scope van het project. Een duurzame en circulaire aanpak voert hierbij de boventoon. Wij inspireren mensen, bedrijven en instellingen hierin hetzelfde te doen.

Omhoog