Ontwerpen met de natuur:
van beheersen naar samenwerken
Klimaatadaptatie wordt vaak gezien als een technische opgave. Meer bomen, minder verharding, waterberging en slimme ontwerpen moeten steden beter bestand maken tegen hitte, droogte en extreme neerslag. Maar de grootste uitdaging ligt misschien niet alleen in de oplossingen die we bedenken. Het vraagt ook om een andere manier van kijken naar de relatie tussen mens en natuur. Want hoe ontwerpen we een leefomgeving die niet alleen bestand is tegen klimaatverandering, maar ook kan meebewegen met natuurlijke processen?
Is een klimaatbestendige stad ooit af?
Bij het ontwerpen van onze leefomgeving zijn we gewend om problemen te analyseren en daar oplossingen voor te ontwikkelen. We stellen doelen, maken plannen en werken toe naar een eindresultaat. Maar bij klimaatadaptatie is het de vraag of die manier van denken voldoende is.
Een stad is geen afgesloten systeem dat eenmalig klimaatbestendig kan worden ingericht. Het klimaat verandert, de natuur ontwikkelt zich en ook onze leefomgeving blijft voortdurend in beweging. De vraag is daarom niet alleen hoe we steden klimaatbestendig kunnen maken, maar ook hoe we leren omgaan met die voortdurende verandering.
Dat vraagt om een andere manier van ontwerpen. Een benadering waarin niet uitsluitend de problemen die opgelost moeten worden centraal staan, maar waarin de natuurlijke processen die al aanwezig zijn het uitgangspunt vormen.
Van beheersen naar samenwerken met de natuur
In de manier waarop we onze leefomgeving ontwerpen, speelt de behoefte om te sturen en te controleren vaak een belangrijke rol. We proberen natuurlijke processen te begrijpen, te voorspellen en waar nodig aan te passen aan onze wensen.
Maar de natuur volgt haar eigen processen. Ze ontwikkelt zich voortdurend, onafhankelijk van de plannen en verwachtingen die mensen hebben. Ontwerpen met de natuur vraagt daarom om een andere houding. Niet alles hoeft vanuit de mens te worden bepaald. De uitdaging ligt juist in het beter leren aansluiten op wat de natuur zelf doet.
Dat betekent niet dat ontwerpers en beheerders minder belangrijk worden. Integendeel. Juist kennis en vakmanschap zijn nodig om natuurlijke processen te begrijpen en daar op een passende manier ruimte aan te geven. De rol van de mens verandert daarmee wel. Van voortdurend sturen en controleren naar samenwerken en faciliteren.
Download
In onze whitepaper Klimaatadaptatie: 4 bouwstenen om je stad klimaatbestendig te maken laten we zien waarom het nodig is de stad klimaatbestendig te maken, schetsen we de huidige situatie en geven
we praktische oplossingen. Ook vertellen we hoe je dit concreet kunt aanpakken.
Natuur is meer dan een oplossing voor klimaatproblemen
Binnen klimaatadaptatie wordt de waarde van natuur vaak uitgedrukt in meetbare voordelen. Een boom zorgt voor verkoeling, groen draagt bij aan biodiversiteit en een groene omgeving kan helpen om wateroverlast te beperken.
Deze functies zijn belangrijk, maar vertellen niet het volledige verhaal.
Een boom is niet alleen een middel om hittestress tegen te gaan of een onderdeel van een klimaatadaptief ontwerp. Het is een levend onderdeel van een groter ecosysteem waarin ook de mens een plek heeft.
Wanneer natuur uitsluitend wordt bekeken vanuit de voordelen die zij ons biedt, blijft een belangrijk deel van haar betekenis buiten beeld. Natuur is immers meer dan een verzameling functies die we kunnen meten en benutten. Het is een levend systeem waar we zelf onderdeel van zijn.
Natuur begrijpen is anders dan natuur ervaren
De relatie tussen mens en natuur kent ook een filosofische kant. Ecoloog en filosoof Matthijs Schouten verwijst in zijn gedachtegoed onder andere naar het werk van filosoof Ullrich Libbrecht, waarin verschillende manieren van kijken naar de wereld worden onderscheiden.
Enerzijds is er de benadering waarin we de wereld proberen te begrijpen door te onderzoeken, te meten en te verklaren. Deze manier van denken heeft ons veel kennis gebracht over klimaatverandering, biodiversiteit en natuurlijke systemen. Kennis die onmisbaar is voor ontwerp, beheer en beleid.
Anderzijds bestaat er een manier van kijken waarin niet kennis, maar verbondenheid en verwondering centraal staan. Een benadering waarin de mens zichzelf niet buiten de natuur plaatst, maar ervaart onderdeel te zijn van het ecosysteem waarin hij leeft. Dat onderscheid raakt aan een belangrijk vraagstuk.
We weten inmiddels veel over klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en hittestress. Via het nieuws worden we bijna dagelijks geconfronteerd met de gevolgen. Toch leidt die kennis niet automatisch tot ander gedrag. Daarvoor is ook een andere relatie met natuur nodig. Een relatie waarin niet alleen het begrijpen van natuurlijke processen centraal staat, maar ook de ervaring dat we zelf onderdeel zijn van die processen.
De natuur als leermeester
Een klimaatbestendige stad is nooit af. Het is geen eindproduct met een vaste handleiding, maar een omgeving die voortdurend verandert.
Dat vraagt van ontwerpers, beheerders en bewoners dat zij blijven meebewegen met de ontwikkelingen in hun omgeving. Niet door alles aan de natuur over te laten, maar door kennis en vakmanschap te combineren met de bereidheid om natuurlijke processen ruimte te geven.
Misschien ligt daar wel de kern van klimaatadaptatie: opnieuw leren samenwerken met wat er al is. Niet alleen begrijpen waarom natuur belangrijk is, maar ook leren ervaren dat we er zelf onderdeel van zijn.
Hulp nodig met
Klimaatadaptatie?
Heb je advies nodig? Of wil je een vrijblijvende offerte voor een klimaatadaptieve oplossing? Onze Klimaatadaptatie Expert, Merlijn Hoenekamp, helpt je graag verder!
Podcast Natuurlijk!
In deze aflevering van Natuurlijk! gaan we in gesprek over de verschuivende standaard van klimaatadaptatie. Samen met Merlijn Hoenekamp duikt Stijn in belangrijke vragen zoals Wanneer is een stad eigenlijk klimaatadaptief genoeg? En bestaat er zoiets als een klimaatbestendige stad die ooit ‘af’ is?